10 khoảnh khắc gắn hashtag này.
Nhân dịp Quốc khánh 2/9, mình viết câu: 獨立統一，國運昌隆 Độc lập – Thống nhất, Quốc vận xương long “Độc lập” là quyền tự chủ của một dân tộc. “Thống nhất” là non sông liền một dải. “Quốc vận” là vận nước, thế nước. “Xương long” mang nghĩa hưng thịnh, phát triển tốt đẹp. Với mình, vế đầu là điều để nhớ về quá khứ và những hy sinh đã làm nên ngày hôm nay. Vế sau lại giống như một lời chúc cho hiện tại và tương lai: mong đất nước luôn vững bền, yên ổn và ngày càng hưng thịnh. Một câu ngắn, nhưng chứa cả niềm tự hào, sự biết ơn và một lời nguyện chúc cho Việt Nam.
Câu “Một con ngựa đau, cả tàu bỏ cỏ” nói về tinh thần đồng cảm và sự gắn bó giữa những người cùng một tập thể. Hình ảnh “một con ngựa đau” là một cá thể đang gặp khó khăn, còn “cả tàu bỏ cỏ” cho thấy những con ngựa khác cũng bị ảnh hưởng, không thể thản nhiên như không có chuyện gì xảy ra. Qua đó, câu tục ngữ nhấn mạnh rằng khi một người gặp hoạn nạn, những người xung quanh cũng nên biết quan tâm, sẻ chia và cùng nhau giúp đỡ. Ở nghĩa rộng hơn, câu này đề cao tinh thần tương thân tương ái, đoàn kết và biết đặt mình vào hoàn cảnh của người khác . Một tập thể chỉ thực sự gắn bó khi niềm vui hay khó khăn của một người cũng được mọi người cùng quan tâm. Đây là một câu tục ngữ ngắn gọn nhưng thể hiện rất rõ nét đẹp trong cách ứng xử của người Việt: không sống riêng mình, mà biết thương nhau khi có người gặp chuyện không may.
Hôm nay, cùng mình viết hai chữ: Giác Ngộ và Cầu Nguyện. Đầu tiên là Giác Ngộ . Qua đợt lũ quét vừa rồi ở Nepal, có lẽ trong lòng mỗi người đều đọng lại rất nhiều cảm xúc. Đó là nỗi xót xa trước mất mát, là sự bất lực khi nhìn thiên tai cuốn đi nhà cửa, cuộc sống và cả những bình yên rất đỗi quen thuộc của con người. Nhưng giữa những đau thương ấy, có lẽ điều còn ở lại sâu nhất chính là một sự tỉnh thức. Ta chợt nhận ra rằng đời sống này thật mong manh. Có những điều hôm nay còn đó, ngày mai đã đổi thay. Có những bình yên mà lúc thường ngày ta vẫn nghĩ là hiển nhiên, đến khi biến cố xảy ra mới hiểu rằng đó là điều quý giá biết bao. Và có lẽ, giác ngộ không phải là điều gì quá xa vời. Đôi khi giác ngộ chỉ bắt đầu từ việc con người biết dừng lại, biết nhìn sâu hơn vào cuộc sống, để hiểu rằng mình không thể nắm giữ tất cả; để học cách trân trọng hiện tại, yêu thương nhiều hơn và sống tử tế hơn với nhau. Tiếp theo là Cầu Nguyện . Sau những mất mát và đau thương, điều con người muốn gửi đi nhiều nhất có lẽ chính là một lời cầu nguyện. Cầu cho thế giới được hòa bình. Cầu cho mưa thuận gió hòa. Cầu cho những nơi đang chịu đau thương sớm tìm lại được sự bình yên. Và nguyện cho mỗi người trong chúng ta luôn được an vui, đủ đầy và hạnh phúc. Nhưng cầu nguyện không chỉ là hướng ra bên ngoài. Cầu nguyện đôi khi cũng là một cách để con người trở về với chính mình. Trở về để lắng lòng lại, để nuôi dưỡng sự thiện lành trong tâm, để giữ cho mình một niềm tin dịu dàng giữa những biến động của cuộc đời. Mình nghĩ, hai chữ này đặt cạnh nhau rất đẹp. Giác ngộ để hiểu hơn về lẽ đời. Cầu nguyện để giữ lại lòng thương. Một bên là sự tỉnh thức. Một bên là sự gửi gắm. Và có lẽ, khi con người biết giác ngộ, lời cầu nguyện của họ cũng sẽ trở nên sâu sắc hơn — không chỉ cầu cho riêng mình, mà còn cầu cho tất cả chúng sinh được bớt khổ, thêm an. Hôm nay mình viết hai chữ này, cũng như một lời nhắc nhẹ cho chính bản thân mình: Giữa cuộc sống nhiều biến động, mong mình vẫn giữ được một tâm thức tỉnh táo để hiểu, và một tấm lòng đủ ấm để thương.
言必信，行必果 Âm Hán Việt: Ngôn tất tín, hành tất quả Diễn Nôm: Nói phải giữ lời, làmphải đến nơi. Tinh thần câu: Giá trị của lời nói nằm ở việc mình có thực hiện nó hay không. Giải nghĩa:Lời nói cần có chữ tín, việc đã nhận làm cần thực hiện nghiêm túc. Tuy nhiên, tinh thần tu dưỡng của câu không phải cố chấp với mọi lời đã nói bất kể đúng sai, mà nhấn mạnh trách nhiệm đối với lời nói và hành động của chính mình.
Có một bạn xem Reels của mình và nhờ mình viết câu: 山水相連，友誼長存 Sơn thủy tương liên, hữu nghị trường tồn. Mình thấy đây là một câu khá đẹp vì phạm vi sử dụng của nó rất rộng. 山水 – Sơn thủy là núi sông. 相連 – Tương liên là nối liền, gắn kết với nhau. Vế đầu gợi hình ảnh hai bên tuy có những khoảng cách riêng, nhưng vẫn có núi sông, địa vực hay một mối liên hệ nối liền với nhau. Vế sau là: 友誼長存 – Hữu nghị trường tồn. Hữu nghị là tình bạn, tình giao hảo. Trường tồn là lâu dài, bền vững theo thời gian. Vì vậy, cả câu có thể hiểu là: Núi sông tương liên, tình hữu nghị mãi bền lâu. Điều mình thích ở câu này là nó không chỉ dùng để nói về tình bạn giữa hai người. Nếu đặt trong mối quan hệ giữa hai quốc gia , câu này có thể mang ý nghĩa về sự gần gũi, giao hảo và mong muốn duy trì tình hữu nghị lâu dài. Còn khi dành cho hai gia đình hay hai gia tộc , câu vẫn có thể dùng để gửi gắm mong muốn rằng mối giao tình giữa hai bên sẽ tiếp tục được gìn giữ qua thời gian. Nếu muốn nhấn mạnh riêng mối giao hảo qua nhiều đời giữa hai gia tộc thì trong Hán văn còn có thể dùng chữ 世誼 – thế nghị , tức giao tình truyền từ đời này sang đời khác. Nhưng với câu mà bạn xem Reels đã nhờ mình viết hôm nay: 山水相連，友誼長存 thì ý nghĩa vẫn rất đẹp và dễ hiểu: Dù là giữa hai người, hai gia đình hay rộng hơn là hai vùng đất, điều đáng quý nhất vẫn là có một mối giao tình đủ chân thành để khoảng cách không làm nó phai nhạt. Mong rằng những mối duyên tốt đẹp đã gặp được nhau, dù qua bao núi sông và năm tháng, vẫn luôn còn lý do để trân trọng và nhớ về nhau.
“天地尚不能全，做人更不可求滿” – Thiên địa thượng bất năng toàn, tố nhân cánh bất khả cầu mãn có thể hiểu là: trời đất còn chẳng thể vẹn toàn, con người lại càng không nên cầu mọi thứ phải hoàn hảo. Trong cuộc sống, có những việc dù đã cố gắng hết sức vẫn không thể đạt được kết quả như mong muốn. Có lúc ta thiếu một chút may mắn, có lúc hoàn cảnh không thuận, cũng có lúc chính bản thân mình vẫn còn những điều chưa đủ tốt. Câu này nhắc chúng ta rằng không hoàn hảo không có nghĩa là thất bại . Thay vì luôn ép bản thân phải đạt đến sự viên mãn tuyệt đối, đôi khi biết chấp nhận những điều còn dang dở lại giúp lòng mình nhẹ hơn. “Bất cầu mãn” không phải là sống thiếu chí tiến thủ, mà là vẫn cố gắng hết mình nhưng không để sự cầu toàn trở thành gánh nặng. Có những điều chỉ cần đủ , đã là một dạng viên mãn. Trời đất còn có lúc khuyết đầy, con người cũng nên học cách bao dung với chính mình và với người khác.
“Tương kính như tân” – 相敬如賓 nghĩa đen là đối đãi và kính trọng nhau như đối với một vị khách quý . Câu này thường dùng để nói về đạo nghĩa vợ chồng: dù đã sống bên nhau lâu dài, hai người vẫn giữ sự tôn trọng, lễ nghĩa và trân quý dành cho đối phương. “Tương kính” là cùng kính trọng lẫn nhau; “như tân” là như đối với khách quý. Ý nghĩa sâu hơn của câu không nằm ở sự khách sáo, mà ở việc không vì quá thân quen mà xem nhẹ cảm xúc, công sức hay phẩm giá của người bên cạnh . Tình cảm giúp con người đến gần nhau, còn sự tôn trọng giúp mối quan hệ được bền lâu. Câu này thường được liên hệ với điển tích cổ trong 《左傳 – Tả truyện》 , kể về cách vợ chồng đối đãi với nhau bằng sự kính trọng dù trong đời sống bình dị. Có thể hiểu ngắn gọn: 相敬如賓 – Tương kính như tân: Vợ chồng yêu thương nhưng vẫn luôn kính trọng và trân quý nhau như thuở ban đầu.
Có những câu chỉ tám chữ, nhưng càng sống lâu lại càng thấy khó làm. Hôm nay mình viết câu: 己所不欲，勿施於人 Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân. Nghĩa là: Điều mình không mong muốn, đừng đem áp đặt lên người khác. “ 己 – Kỷ” là bản thân mình. “ 所不欲 – sở bất dục” là điều mình không mong muốn, không muốn phải chịu. “ 勿 – vật” là chớ, đừng. “ 施於人 – thi ư nhân” là đem điều ấy thực hiện hay áp đặt lên người khác. Nghe thì rất đơn giản. Mình không thích bị xúc phạm, vậy đừng xúc phạm người khác. Mình không thích bị lừa dối, vậy đừng lấy sự dối trá để đối xử với người khác. Mình không muốn người khác tùy tiện phán xét cuộc đời mình, vậy trước khi phán xét một ai, cũng nên tự hỏi mình có thực sự hiểu câu chuyện của họ hay chưa. Nhưng điều sâu sắc của câu này không chỉ nằm ở hai chữ “đừng làm” . Trong Luận Ngữ , khi Tử Cống hỏi liệu có một điều nào có thể thực hành suốt đời, Khổng Tử nhắc đến chữ “Thứ” – 恕 . “Thứ” ở đây có thể hiểu là biết từ mình mà nghĩ đến người. Trước khi làm một điều gì với người khác, hãy thử đặt mình vào vị trí của họ. Nếu chính mình cũng không muốn phải chịu điều đó, thì tại sao lại bắt người khác phải chịu? Bởi vậy, “Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân” không dạy chúng ta phải sống để chiều lòng tất cả mọi người. Nó dạy một điều khó hơn: biết giới hạn cái tôi của mình để dành chỗ cho cảm nhận của người khác. Con người rất dễ dùng tiêu chuẩn của bản thân để đo người khác. Mình thấy đúng nên nghĩ người khác cũng phải thấy đúng. Mình chịu được nên nghĩ người khác cũng phải chịu được. Mình thích điều đó nên cho rằng người khác cũng phải thích. Nhưng mỗi người có một hoàn cảnh, một giới hạn và một cách cảm nhận khác nhau. Biết tôn trọng sự khác biệt ấy cũng chính là một phần của chữ Nhân . Có lẽ vì vậy, một câu nói đã có từ rất lâu vẫn còn nguyên giá trị cho đến hôm nay. Trước khi trách một người, hãy thử nghĩ nếu mình ở vị trí ấy. Trước khi nói một lời làm tổn thương người khác, hãy thử nghĩ nếu chính mình là người nghe. Và trước khi buộc người khác phải sống theo mong muốn của mình, hãy nhớ: Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân. Điều mình không muốn nhận về, thì cũng đừng trao nó cho người khác. Đôi khi, sự tử tế không bắt đầu từ việc làm một điều gì thật lớn. Nó chỉ bắt đầu từ việc biết dừng lại trước khi làm người khác tổn thương.
路遙知馬力，日久見人心。 Pinyin: Lù yáo zhī mǎ lì, rì jiǔ jiàn rén xīn. Hán Việt: Lộ dao tri mã lực, nhật cửu kiến nhân tâm. Nghĩa đen là: Đường xa mới biết sức ngựa, lâu ngày mới hiểu lòng người. Một con ngựa có thể chạy rất nhanh trong chặng đường ngắn, nhưng chỉ khi vượt qua hành trình dài, người ta mới biết nó có thật sự bền sức hay không. Con người cũng vậy. Một vài lời nói đẹp, một lần giúp đỡ hay một khoảng thời gian vui vẻ chưa đủ để nhìn rõ tấm lòng của một người. Chỉ có thời gian, cùng những biến cố và khó khăn, mới dần làm hiện rõ điều họ thực sự trân trọng. Khi mọi chuyện thuận lợi, người ta có thể dễ dàng đối xử tốt với nhau. Nhưng đến lúc lợi ích bị ảnh hưởng, hoàn cảnh thay đổi hoặc một bên rơi vào khó khăn, sự chân thành mới được thử thách. Người thật lòng sẽ không vì đường xa mà bỏ cuộc, không vì thời gian dài mà đổi thay, cũng không chỉ xuất hiện khi mọi thứ đang tốt đẹp. Câu nói còn nhắc chúng ta đừng vội đánh giá một người chỉ qua lần gặp đầu tiên. Có người khéo nói nhưng lòng chưa chắc sâu; cũng có người ít lời, vụng về trong cách thể hiện, nhưng lại âm thầm ở bên ta qua những tháng ngày khó khăn nhất. Lòng người không thể nhìn thấu trong một sớm một chiều, mà phải được nhận ra qua sự nhất quán giữa lời nói và hành động. Thời gian không nhất thiết làm con người thay đổi. Đôi khi, thời gian chỉ khiến bản chất vốn có của họ dần lộ rõ hơn. Người chân thành càng ở lâu càng đáng quý; người chỉ đến vì lợi ích cũng khó lòng che giấu mãi. Vì vậy, “Lộ dao tri mã lực, nhật cửu kiến nhân tâm” không chỉ là cách nhìn người, mà còn là lời nhắc mỗi chúng ta hãy sống sao cho tấm lòng của mình có thể vượt qua thử thách của thời gian: Đường dài thử sức bền, năm tháng thử lòng người. Điều chân thật không cần chứng minh bằng lời nói, bởi thời gian rồi sẽ thay ta trả lời.
