Diễn giải
Có những câu chỉ tám chữ, nhưng càng sống lâu lại càng thấy khó làm.
Hôm nay mình viết câu:
己所不欲，勿施於人 Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân.
Nghĩa là:
Điều mình không mong muốn, đừng đem áp đặt lên người khác.
“己 – Kỷ” là bản thân mình.
“所不欲 – sở bất dục” là điều mình không mong muốn, không muốn phải chịu.
“勿 – vật” là chớ, đừng.
“施於人 – thi ư nhân” là đem điều ấy thực hiện hay áp đặt lên người khác.
Nghe thì rất đơn giản.
Mình không thích bị xúc phạm, vậy đừng xúc phạm người khác.
Mình không thích bị lừa dối, vậy đừng lấy sự dối trá để đối xử với người khác.
Mình không muốn người khác tùy tiện phán xét cuộc đời mình, vậy trước khi phán xét một ai, cũng nên tự hỏi mình có thực sự hiểu câu chuyện của họ hay chưa.
Nhưng điều sâu sắc của câu này không chỉ nằm ở hai chữ “đừng làm”.
Trong Luận Ngữ, khi Tử Cống hỏi liệu có một điều nào có thể thực hành suốt đời, Khổng Tử nhắc đến chữ “Thứ” – 恕.
“Thứ” ở đây có thể hiểu là biết từ mình mà nghĩ đến người.
Trước khi làm một điều gì với người khác, hãy thử đặt mình vào vị trí của họ.
Nếu chính mình cũng không muốn phải chịu điều đó, thì tại sao lại bắt người khác phải chịu?
Bởi vậy, “Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân” không dạy chúng ta phải sống để chiều lòng tất cả mọi người.
Nó dạy một điều khó hơn:
biết giới hạn cái tôi của mình để dành chỗ cho cảm nhận của người khác.
Con người rất dễ dùng tiêu chuẩn của bản thân để đo người khác.
Mình thấy đúng nên nghĩ người khác cũng phải thấy đúng.
Mình chịu được nên nghĩ người khác cũng phải chịu được.
Mình thích điều đó nên cho rằng người khác cũng phải thích.
Nhưng mỗi người có một hoàn cảnh, một giới hạn và một cách cảm nhận khác nhau.
Biết tôn trọng sự khác biệt ấy cũng chính là một phần của chữ Nhân.
Có lẽ vì vậy, một câu nói đã có từ rất lâu vẫn còn nguyên giá trị cho đến hôm nay.
Trước khi trách một người, hãy thử nghĩ nếu mình ở vị trí ấy.
Trước khi nói một lời làm tổn thương người khác, hãy thử nghĩ nếu chính mình là người nghe.
Và trước khi buộc người khác phải sống theo mong muốn của mình, hãy nhớ:
Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân.
Điều mình không muốn nhận về, thì cũng đừng trao nó cho người khác.
Đôi khi, sự tử tế không bắt đầu từ việc làm một điều gì thật lớn.
Nó chỉ bắt đầu từ việc biết dừng lại trước khi làm người khác tổn thương.