Diễn giải
Hôm nay, tôi lại ngồi viết tiếp Truyện Kiều bằng chữ Nôm – thứ chữ do chính người Việt ta sáng tạo để ghi lại tiếng nói của dân tộc mình.
Dựa trên hình thể và nguyên tắc cấu tạo của chữ Hán, người xưa vừa mượn những chữ có sẵn, vừa ghép và sáng tạo thêm nhiều chữ mới để ghi lại những tiếng thuần Việt mà chữ Hán không thể biểu đạt trọn vẹn.
Có người hỏi tôi rằng giữa chữ Hán và chữ Nôm, chữ nào khó viết hơn. Có lẽ điều ấy còn tùy vào cảm nhận và quá trình luyện tập của mỗi người. Nhưng với tôi, mỗi loại chữ đều mang một vẻ đẹp riêng. Cái đẹp ấy không chỉ nằm trong hình dáng của từng nét bút, mà còn nằm trong cái tình, cái ý và cả đời sống của người xưa được gửi lại qua con chữ.
Mỗi khi nhìn những nét chữ cổ, tôi thường nghĩ đến một nếp sống đã từng tồn tại: sự nho nhã trong cách ăn nói, sự chừng mực trong cách cư xử, lễ nghĩa trong gia đình và cái tình giữa con người với con người. Đó là một thế giới đã lùi xa, nhưng mỗi khi đọc lại thơ văn xưa, ta vẫn cảm nhận được tình nghĩa, khí tiết và cốt cách của những con người đã sống trong thời đại ấy.
Thật ra, học một con chữ không chỉ là nhìn chữ để đọc rồi nhớ nét để viết. Nếu viết xong một bài mà chỉ dừng lại ở việc “đã viết xong”, có lẽ mình vẫn chưa thật sự bước vào thế giới của chữ.
Khi viết lại những câu thơ của người xưa, tôi cũng đang học cách họ cảm nhận cuộc đời, nhìn thế cuộc và đối nhân xử thế. Qua những vần thơ cổ, những áng văn còn lưu lại, ta có thể thấy thời cuộc luôn đổi thay, nhưng cốt cách và khí khái của những bậc văn tài thì vẫn còn mãi.
Đó có thể là cái tình phu thê son sắt, gắn bó và kính trọng nhau qua câu “Tương kính như tân” – vợ chồng đối đãi với nhau bằng sự trân trọng như thuở ban đầu.
Đó cũng có thể là khí tiết của Chu Văn An giữa chốn quan trường nhiều rối ren. Ông từng dâng Thất trảm sớ, xin chém bảy gian thần nhưng không được chấp thuận, rồi từ quan, trở về sống thanh tĩnh giữa núi non. Qua câu chuyện ấy, người đời sau không chỉ nhớ đến tài học của ông, mà còn nhớ đến một con người thanh liêm, chính trực và không chịu cúi mình trước điều sai trái.
Vì vậy, những áng văn xưa không đơn thuần chỉ là những hàng chữ được lưu lại trên giấy.
Mỗi lần đặt bút viết lại một tác phẩm, điều tôi học được không chỉ là cách vận bút hay hình dáng của một con chữ. Tôi học cách người xưa sống, cách họ yêu thương, chờ đợi, giữ gìn tình nghĩa và bảo vệ điều mình tin là đúng.
Có lẽ, thơ văn không chỉ giúp con người biết thêm một câu chuyện hay thuộc thêm một bài thơ. Qua những tác phẩm của các bậc văn tài Việt Nam, ta còn có thể bồi đắp sự sâu sắc trong tâm hồn, học cách sống có tình, có nghĩa và có khí cốt hơn.
Và đó cũng là lý do tôi vẫn tiếp tục ngồi đây, chậm rãi viết từng câu Truyện Kiều.
Không chỉ để luyện một nét chữ đẹp, mà còn để được bước gần hơn một chút vào thế giới tinh thần của người xưa.
Tôi viết chữ của người xưa, nhưng qua mỗi nét mực, lại học cách sống sâu sắc hơn trong hôm nay.