Diễn giải
溫故知新 – Ôn cố tri tân là một thành ngữ xuất phát từ câu nói của Khổng Tử trong Luận Ngữ – Vi Chính:
溫故而知新，可以為師矣。
Ôn cố nhi tri tân, khả dĩ vi sư hỹ.
Nghĩa là: ôn lại điều cũ mà hiểu thêm điều mới, như vậy có thể làm thầy được.
Trong đó, 溫 – ôn là ôn lại, xem lại; 故 – cố là điều cũ, điều đã học; 知 – tri là biết, hiểu; còn 新 – tân là điều mới.
Điểm hay của câu này không nằm ở việc chỉ “học lại cái cũ”, mà ở chỗ từ những điều đã biết, ta có thể nhìn ra một ý nghĩa mới, một cách hiểu sâu hơn hoặc một liên hệ mà trước đây mình chưa nhận ra.
Các chú giải về sau cũng nhấn mạnh rằng “ôn cố” không phải học thuộc lòng một cách máy móc, mà phải từ việc ôn lại ấy mà thực sự có thêm nhận thức mới. Nếu chỉ nhớ lại cái cũ mà không có thêm điều gì mới thì vẫn chưa đạt được tinh thần của câu này.
Vì vậy, Ôn cố tri tân có thể hiểu rộng hơn như một lời nhắc trong học tập và trong cuộc sống: muốn tiến về phía trước, đôi khi không phải cứ liên tục tìm cái mới, mà còn cần quay lại những điều mình từng học, từng trải qua, rồi nhìn chúng bằng một góc nhìn trưởng thành hơn.
Một cuốn sách cũ, một bài học cũ hay một trải nghiệm đã qua, khi được nhìn lại ở một thời điểm khác, đôi khi lại cho ta một điều hoàn toàn mới.