Diễn giải
1. Cấu tạo chữ Hán: 山河 – Sơn Hà
山 | 山 – Sơn (Núi) |
|---|---|
Chữ tượng hình. Chữ Sơn (山) có nguồn gốc từ hình vẽ những ngọn núi nhô cao, thường được thể hiện bằng ba đỉnh núi nối liền nhau. Qua quá trình phát triển của Hán tự, hình dạng ấy được giản hóa thành chữ 山 ngày nay. Chữ Sơn mang nghĩa núi, núi non, đồng thời tượng trưng cho sự vững chãi và bền bỉ. | |
河 | 河 – Hà (Sông) |
Chữ hình thanh, gồm bộ Thủy (氵) bên trái biểu thị ý nghĩa liên quan đến nước, sông ngòi và chữ Khả (可) bên phải làm thành phần biểu âm. Chữ Hà (河) vốn được dùng để chỉ sông Hoàng Hà, sau mở rộng thành nghĩa sông nói chung. |
Sơn Hà (山河) mang nghĩa gốc là núi và sông. Khi kết hợp, hai chữ còn mang nghĩa mở rộng là non sông, giang sơn, lãnh thổ và đất nước.
2. Cấu tạo chữ Nôm: 渃𡽫 – Nước Non
渃 | 渃 – Nước |
|---|---|
Chữ hình thanh, gồm bộ Thủy (氵) bên trái biểu nghĩa và chữ Nhược (若) bên phải biểu âm. Bộ Thủy mang nghĩa nước, giúp xác định phạm vi ý nghĩa của chữ. Chữ Nhược (若) có âm Hán Việt là nhược, được mượn để gợi âm đọc tiếng Việt nước. Hai tiếng này có cùng vần “ươc”, nhưng khác phụ âm đầu và thanh điệu. Sự kết hợp tạo thành chữ Nôm 渃, ghi tiếng “nước”. | |
𡽫 | 𡽫 – Non |
Chữ hình thanh, gồm bộ Sơn (山) phía trên biểu nghĩa và chữ Nộn (嫩) phía dưới biểu âm. Bộ Sơn mang nghĩa núi, giúp xác định tiếng “non” trong núi non, nước non. Chữ Nộn (嫩) có âm Hán Việt là nộn, được mượn để gợi âm đọc tiếng Việt non. Hai tiếng có cùng phụ âm đầu “n” và phụ âm cuối “n”, khác nguyên âm và thanh điệu. Sự kết hợp tạo thành chữ Nôm 𡽫, ghi tiếng “non” với nghĩa núi. |
Cả hai chữ Nôm 渃 (Nước) và 𡽫 (Non) đều được cấu tạo theo phương thức hình thanh, kết hợp thành phần biểu nghĩa và biểu âm để ghi lại tiếng Việt.
3. Sự tương đồng giữa Nước Non và Sơn Hà
Nước Non (渃𡽫) và Sơn Hà (山河) đều gợi lên hình ảnh núi sông, quê hương và đất nước.
Tuy nhiên, hai cách biểu đạt không hoàn toàn tương ứng từng chữ. Trong Hán tự, Sơn (山) nghĩa là núi, Hà (河) nghĩa là sông; còn trong chữ Nôm, Nước (渃) mang nghĩa nước và Non (𡽫) mang nghĩa núi.
Nếu “Sơn Hà” mang sắc thái trang trọng, thường dùng để nói về giang sơn, lãnh thổ, thì “Nước Non” lại gần gũi với tiếng Việt, giàu hình ảnh và mang nhiều cảm xúc trong thơ ca.
Qua đó, ta có thể thấy được sự sáng tạo của người Việt xưa khi vận dụng chữ Hán để tạo ra chữ Nôm, ghi lại tiếng nói và lưu giữ bản sắc văn hóa dân tộc.